Obozy niemieckie w latach 1939-1945 w pamięci i dokumentach – przegląd badań

Co nowego można powiedzieć o obozach po kilkudziesięciu latach intensywnych badań? Ano można napisać artykuł o tym, co już powiedziano 🙂 Ale spokojnie, w tej książce znalazło się sporo naprawdę ciekawych opracowań.

W 2022 roku Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego wspólnie z Centralnym Muzeum Jeńców Wojennych oraz Muzeum Stutthof zorganizował konferencję naukową dotyczącą niemieckich obozów – koncentracyjnych, pracy i jenieckich. Zakres tematyczny zaiste szeroki, ale dzięki temu powstał zbiór różnorodnych, a przez to interesujących artykułów.

Moją uwagę skupiły głównie artykuły dotyczące kwestii medycznych oraz dzieci. Ciekawie, choć nieco powierzchownie – być może ze względu na ograniczenia czasowe wystąpienia – opowiedział o „Tajnej korespondencji z KL Ravensbruck, jako świadectwie eksperymentów pseudomedycznych dokonywanych na Polkach” Łukasz Krzysiak. W zbiorze znajdziemy także świetne, choć bardzo skromne objętościowo, opracowanie „Polskie dziecko jako ofiara niemieckiego terroru podczas II wojny światowej – na przykładzie obozów w Łodzi i w Lubawie” autorstwa Jolanty Sowińskiej-Gogacz i Jakuba Parola oraz Piotra Stanka tekst zatytułowany „Opieka medyczna nad powstańcami warszawskimi w obozach Wehrmachtu”.

Na deser dostałem dość nieoczekiwany artykuł Izabeli Mazanowskiej, która pochyliła się nad „Ściganiem sprawców zbrodni popełnionych na więźniach obozu w Potulicach koło Nakła w latach 1941-1945”. Co prawda autorka zatrzymała się wyłącznie na „szkiełku i oku”, uchylając się od podjęcia przynajmniej próby analizy motywacji i czy stworzenia portretu psychologicznego choćby jednego sprawcy, ale dobre i to – obóz w Potulicach tak rzadko pojawia się w towarzystwie bardziej znanych lagrów, że nie ma co narzekać.

Publikacja jest dostępna na stronie internetowej Instytutu za 90 złotych, choć przecież nie jest to instytucja komercyjna, a solidnie utrzymywana z naszych podatków. Kto poniósłby szkodę, gdyby Instytut pojedyncze artykuły opublikował bezpłatnie na swoich stronach internetowych, skoro podatnicy je sfinansowali? Nie wiem. Wiem natomiast, że ustawowe cele Instytutu mówią o „upowszechnianiu” wiedzy o historii, a łatwiej się „upowszechnia” bezpłatnie (nie licząc dotacji z budżetu państwa powyżej 2,5 miliona rocznie na działalność Instytutu – jego stronę internetową osobno sfinansowała Unia Europejska) niż za 90 złotych.

Nie ma co marudzić. Publikacja jest niezła, interesująca, droga i trudno dostępna – czyż można sobie wyobrazić skuteczniejszą receptę na sukces?

Obozy niemieckie w latach 1939-1945 w pamięci i dokumentach – przegląd badań, red. Piotr Majewski, Emilia Figura-Osełkowska, Instytut Północny im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn 2025