Niepisana nauka Platona
To niesamowite, że w całej historii ludzkiej refleksji nad bytem, głos zabierały tysiące osób, a my wciąż dyskutujemy nad tym, który w tak wielu sprawach jako pierwszy zauważył i opisał prawdziwą istotę świata. No właśnie, czy na pewno ją opisał?
Zadziwiające, że po pierwszych filozofach, którzy czasem z dużą nieufnością zdecydowali się na zapis swoich rozważań zostało tak niewiele, a po Platonie, który jasno deklarował dystans do pisma, mamy praktycznie wszystko, co stworzył. Piąty i czwarty wiek przed Chrystusem to był czas olbrzymich przemian, rewolucji na miarę tej, której obecnie doświadczamy. Wówczas stanęły przeciwko sobie tradycja oparta na ustnym przekazie i nowość – zwolennicy magii pisma, które nie tylko było magazynem wiedzy, ale także pozwalało skupić się w większym stopniu na treści. Nie wszyscy filozofowie greccy poważali tę nowinkę, wielu odnosiło się do niej z dużą rezerwą, jeśli nie wrogością. Z perspektywy wiemy, która opcja wygrała batalię. Dzisiaj obserwujemy bliźniaczy moment przełomu, z tym że teraz kultura pisma zdaje się ulegać kulturze obrazkowej, która po tysiącach lat wróciła do gry.
Platon napisał kilkadziesiąt dialogów, które wciąż budzą ogromne emocje. Rzeczywiście, trudno jest nam uwierzyć, że na kilkaset lat przed naszą erą pojawił się tak oryginalny i przenikliwy umysł. Platon stworzył spójny system filozoficzny, oparty na kilku fundamentalnych zasadach, które wciąż twórczo rozwijamy i dyskutujemy. Zostało po nim jednak także sporo listów. W tym list siódmy. Tam natomiast znajdujemy wprost sformułowaną deklarację, według której o sprawach traktowanych przez filozofa najpoważniej nigdy żadnego pisma nie było i nie będzie. Że to, co najważniejsze zostało wyłącznie w sferze nauki ustnej, której dostąpili wyłącznie wybrańcy.
Cóż to za tajemnicę Platon zdradził wyłącznie wybranym uczniom? O tym traktuje ubiegłoroczny numer kwartalnika Kronos, który właśnie miałem okazje i ogromną przyjemność przeczytać. Na ponad trzystu stronach zamieszczono eseje i rozprawy dotyczące niepisanej nauki Platona, fragmenty rozważań takich autorów jak Gottfried Wilhelm Leibniz, Immanuel Kant, Georg Wilhelm Friedrich Hegel i Friedrich Nietzsche, Paul Ricoeur, ale także zapis niesamowitej dyskusji, jaką we wrześniu 1996 roku przeprowadzili w Tybindze profesorowie Hans-Georg Gadamer, Giovani Reale, Thomas Alexander Szlezak i inni. Nieprawdopodobna rozkosz dla ducha.
Na koniec jedna uwaga marginesowa istotna dla tych, którzy załamują ręce nad poziomem polskich czasopism i ich zasięgami. Numer kwartalnika Kronos, który został w całości poświęcony pozornie niszowemu zagadnieniu ma objętość ponad trzystu stron, kosztował 30 złotych i został wydrukowany w nakładzie 2500 egzemplarzy. Można?
